Veri yoğun ürünler neden zorlaşır #
Veri yoğun ürünler, büyük miktarda bilginin işlendiği ve kullanıcıya sunulduğu platformlardır. Kurumsal intranetler, CRM sistemleri, finansal analiz araçları, haber siteleri, e-ticaret yönetim panelleri ve analitik dashboard'lar bu gruba girer. Bu ürünlerde kullanıcılar genellikle işlerini yapmak için ekrana gelir ve her gün aynı araçla saatler geçirebilir.
Karmaşıklık birkaç yerden doğar. Aynı anda yüzlerce veri noktası, grafik ve tabloyla karşılaşan kullanıcı neye odaklanacağını bilemez. Düzensiz organize edilmiş menüler, sık kullanılan bir belgeye ulaşmayı birkaç adıma yayar. Verinin sunumu net olmadığında önemli bir değişim gözden kaçar ve karar gecikir. Yavaş yüklenen ya da tutarsız davranan bir panel ise kullanıcının veriye güvenini sarsar.
Kullanıcı bu verilerin çoğuna gerçekten ihtiyaç duyar. Tasarımın işi, doğru veriyi doğru anda ve doğru ayrıntı seviyesinde göstermektir.
Bilgi mimarisini kullanıcının görevlerine göre kurun #
Veri yoğun bir ürünün yapısı çoğu zaman veritabanının ya da şirketin organizasyon şemasının yansımasıdır. Kullanıcı ise veriye bir görev için gelir: bekleyen siparişleri kontrol etmek, bir müşterinin geçmişine bakmak, ay sonu raporunu çıkarmak. Menüleri ve ekranları bu görevlere göre gruplamak, kullanıcının zihnindeki haritayla ürünün haritasını birbirine yaklaştırır.
- Kullanıcı gruplarını ve her grubun en sık yaptığı işleri belirleyin; bir satış temsilcisi ile bir finans yöneticisinin ana ekranı aynı olmak zorunda değildir.
- Güçlü bir arama, filtreler ve kaydedilmiş görünümler sunun ki kullanıcı aynı filtreyi her gün yeniden kurmasın.
- Son kullanılan kayıtlar ve sık kullanılanlar gibi kısayollarla tekrarlanan işleri hızlandırın.
- Kişiselleştirmeyi sınırlı ve geri alınabilir tutun; her kullanıcının tamamen farklı bir ekran kurması destek ve eğitimi zorlaştırır.
Ayrıntıyı aşamalı gösterin #
Nielsen Norman Group'un tanımıyla aşamalı gösterim, gelişmiş ya da nadiren kullanılan özellikleri ikincil bir ekrana erteleyerek uygulamanın öğrenilmesini kolaylaştırır. Veri yoğun arayüzlerde bu ilke, özetten ayrıntıya inen katmanlı bir yapı olarak uygulanır.
İlk katmanda kullanıcının durumu bir bakışta anlamasını sağlayan birkaç temel gösterge yer alır. Bir göstergeye tıklandığında ilgili liste ya da grafik açılır, oradan da tek bir kaydın tüm ayrıntılarına inilir. Her katman bir önceki katmanın sorusuna cevap verir ve kullanıcı ihtiyaç duymadığı ayrıntıyı görmek zorunda kalmaz.
Bu yapıyı kurarken birincil ve ikincil bilgiyi ayırmak kritik bir karardır. Kullanıcıların büyük çoğunluğunun sık ihtiyaç duyduğu bilgi ilk katmanda kalmalıdır. Aksi halde kullanıcılar sürekli ayrıntı ekranları arasında gidip gelir ve aşamalı gösterim işi kolaylaştırmak yerine yavaşlatır.
Tabloları kullanıcı görevlerine göre tasarlayın #
Çok değişkenli büyük veri setlerini göstermenin en kompakt yolu hâlâ tablodur. Nielsen Norman Group, tablo tasarımının dört temel görevi desteklemesi gerektiğini belirtir: belirli ölçütlere uyan kayıtları bulmak, verileri karşılaştırmak, tek bir satırın verisini görüntülemek, düzenlemek ya da eklemek ve kayıtlar üzerinde işlem yapmak.
- Sütun başlıklarını kaydırma sırasında sabit tutun ki kullanıcı hangi değere baktığını kaybetmesin.
- Sayısal değerleri sağa hizalayın ve aynı ondalık hassasiyetle gösterin; karşılaştırma kolaylaşır.
- Sıralama ve filtreleme durumunu görünür kılın, uygulanan filtreleri tek tıkla temizlenebilir yapın.
- Birden fazla satır seçilip toplu işlem yapılabilmesini sağlayın.
- Yoğun ve rahat görünüm arasında seçim sunun; gün boyu tablo başında çalışan kullanıcı daha çok satırı aynı anda görmek isteyebilir.
Görselleştirmeyi okunabilirlik için seçin #
Nielsen Norman Group'un dashboard yazısı, sayısal bilgiyi hızlı aktarmak için uzunluk ve iki boyutlu konum gibi insan algısının hızlı işlediği görsel özelliklerin kullanılmasını önerir. Pratikte bu, çoğu karşılaştırma için çubuk ve çizgi grafiklerin pasta ve halka grafiklerden daha kolay okunduğu anlamına gelir.
Renk, verideki anlamı taşımak için kullanılmalıdır. Uyarı durumlarına ayrılmış bir kırmızı, dekoratif amaçla başka bir yerde kullanıldığında anlamını yitirir. Rengi tek başına bilgi taşıyıcı yapmamak da gerekir; renk körlüğü olan kullanıcılar için etiket, simge ya da desen gibi ikinci bir ipucu ekleyin.
Her grafiğe neyi gösterdiğini ve hangi dönemi kapsadığını açıkça söyleyen bir başlık ekleyin. Ekseni sıfırdan başlatmadığınız durumlarda bunu belirtin, birimleri ve para birimini etiketlerde gösterin. Bu ayrıntılar grafiğin yanlış okunmasını ve toplantılarda aynı rakamın farklı yorumlanmasını önler.
Grafikleri tasarım sisteminin parçası olarak ele almak tutarlılığı korur. IBM'in Carbon tasarım sistemi gibi açık kaynaklı sistemler, erişilebilir grafik bileşenlerini ve bunların kullanım kılavuzlarını birlikte sunar. Kendi sisteminizi kurarken de eksen, etiket, renk ve boş durum kurallarını bir kez tanımlamak, her yeni rapor ekranında aynı kararları tekrar vermekten kurtarır.
Durumları tasarlayın ve güven kurun #
Veri yoğun ürünlerde ekranlar nadiren ideal haliyle görünür. Veri yüklenirken, hiç kayıt yokken, bir kaynak yanıt vermediğinde ya da veri bir süredir güncellenmediğinde kullanıcının ne gördüğü, ürüne duyduğu güveni belirler.
- Yükleniyor durumunda sayfanın iskeletini gösterin, uzun süren işlemlerde ilerleme bilgisi verin.
- Boş durumlarda neden veri olmadığını ve kullanıcının ne yapabileceğini anlatın.
- Verinin en son ne zaman güncellendiğini gösterin; eski veriyle karar vermek, veri olmamasından daha riskli olabilir.
- Toplu silme ya da toplu güncelleme gibi geniş etkili işlemlerde etkilenecek kayıt sayısını gösterin, onay isteyin ve mümkünse geri alma sunun.
Veri yoğun projelere nasıl yaklaşıyoruz #
Pars Design olarak veri yoğun projelere kullanıcı araştırmasıyla başlıyoruz. Görüşmeler ve iş akışı gözlemleriyle kullanıcıların hangi kararları verdiğini, hangi veriye ne sıklıkla baktığını ve bugün hangi geçici çözümlerle idare ettiğini anlamaya çalışıyoruz. Excel dosyaları, e-postayla dolaşan raporlar ve ekran görüntüleri, ürünün eksik bıraktığı yerleri gösteren değerli ipuçlarıdır.
Prototipleri mümkün olduğunca gerçek ya da gerçeğe yakın veriyle hazırlıyoruz. Örnek verilerle kusursuz görünen bir tablo, uzun müşteri adları, eksik alanlar ve binlerce satırla karşılaştığında bambaşka davranabilir. Kullanıcı testlerini bu prototiplerle yapıyor, bulguları modüler bir tasarım sistemine aktarıyoruz. Böylece ürün yeni modüllerle büyüdüğünde arayüz karmaşıklaşmadan genişleyebiliyor.
Kaynaklar #
- Progressive Disclosure, Nielsen Norman Group; Gelişmiş özellikleri ikincil ekranlara erteleyerek karmaşıklığı azaltma
- Data Tables: Four Major User Tasks, Nielsen Norman Group; Tablo tasarımının desteklemesi gereken dört temel görev
- Dashboards: Making Charts and Graphs Easier to Understand, Nielsen Norman Group; Uzunluk ve iki boyutlu konumla hızlı okunan görselleştirme
- Data visualization: Get started, Carbon Design System; Tasarım sistemi içinde erişilebilir grafik bileşenleri
