"Sitemiz eskidi, yenileyelim" ya da "uygulama kullanılmıyor, baştan tasarlayalım" cümleleri bir çözüm söyler, sorunu söylemez. Sorun net değilken büyük bir yeniden tasarıma başlamak hem zamanı hem bütçeyi yanlış yere yönlendirebilir. Denetim bu yüzden yenilemeden önce gelir. Aşağıdaki on başlık, bir web sitesini ya da uygulamayı incelerken baktığımız şeylerdir.
1. Ürünün hedefi #
İlk soru ekranlarla ilgili değildir: bu ürün kurum için ne yapmalı? Başvuru toplamak, satış yapmak, destek yükünü azaltmak, çalışanların bir işini hızlandırmak. Hedef yazılı değilse denetimin geri kalanında neyin sorun sayılacağı da belli olmaz.
Hedefle birlikte başarı işareti de sorulur. Yenileme bittiğinde neyin değişmiş olması beklenir? Bu sorunun cevabı denetimin sonunda yol haritasının ölçütü olur.
2. Kullanıcı akışları #
Ürünün hedefini taşıyan birkaç kritik akış vardır: kayıt, satın alma, teklif isteme, bir talebi tamamlama. Bu akışları ilk kez kullanan biri gibi baştan sona yürür, her adımda kullanıcıdan ne istendiğini ve nerede tereddüt edilebileceğini kaydederiz.
Sorunlar çoğu zaman tek bir ekranda değil, ekranlar arasındadır: yanlış sırayla istenen bilgi, geri dönüldüğünde kaybolan veri, sonucu belli olmayan bir düğme.
3. Bilgi mimarisi #
Menü yapısı, sayfa hiyerarşisi ve etiketler kullanıcının zihnindeki düzenle mi, kurumun iç yapısıyla mı örtüşüyor? Yıllar içinde eklenen sayfalar ve bölümler çoğu üründe mimariyi bozar.
Kontrol sorusu basittir: kullanıcı en sık aradığı bilgiye menüden tahmin ederek ulaşabiliyor mu, yoksa aramaya mı başvuruyor?
4. İçerik #
Metinler güncel mi, kullanıcının dilinde mi, aynı şey farklı yerlerde farklı adlarla mı anılıyor? Düğme metinleri, hata mesajları ve boş durum metinleri de içeriğin parçasıdır.
İçerik sorunları tasarım sorunu gibi görünür. Kullanıcı bir formu yarıda bırakıyorsa neden düzen değil, anlaşılmayan bir alan etiketi olabilir. Bu tür bulgular yeniden tasarım gerektirmeden düzeltilir.
5. Görsel tutarlılık #
Aynı işi yapan öğeler her ekranda aynı mı görünüyor? Düğme stilleri, aralıklar, yazı ölçekleri, simgeler ve renk kullanımı ekranlar arasında karşılaştırılır. Marka kimliğiyle ürünün görsel dili arasındaki fark da burada görülür.
Tutarsızlık yalnız estetik bir sorun değildir. Kullanıcıya her ekranda yeniden öğrenme yükü bindirir ve ürüne duyulan güveni azaltır.
6. Erişilebilirlik #
Metin kontrastı, klavyeyle gezinme, odak görünürlüğü, form etiketleri, görsellerin metin karşılıkları ve dokunma hedeflerinin boyutu WCAG ölçütlerine göre kontrol edilir.
Erişilebilirlik bulguları çoğunlukla somut ve düzeltilebilir maddelerdir. Bir kısmı tasarım kararı, bir kısmı kod düzeltmesi gerektirir. İkisi ayrı listelenir.
7. Teknik kısıtlar #
Ürün hangi altyapıda çalışıyor, hangi değişiklik kolay, hangisi pahalı? Performans, mobil davranış, içerik yönetim sisteminin sınırları ve entegrasyonlar burada incelenir.
Bu başlık atlandığında denetim uygulanamayan öneriler üretir. Bir akışı kısaltmak veri yapısına, bir sayfayı hızlandırmak üçüncü parti bir araca bağlı olabilir. Önerinin maliyetini bilmeden önceliğini belirlemek mümkün değildir.
8. Tasarım sistemi #
Ürünün bir bileşen kütüphanesi ya da tasarım sistemi var mı, varsa tasarım dosyası ile yayındaki ürün birbirini tutuyor mu? Aynı işi yapan kaç farklı bileşen olduğu sayılır.
Bu başlık, yenilemenin nasıl yapılacağını belirler. Sağlam bir sistem varsa değişiklikler bileşen düzeyinde yapılır ve ürüne yayılır. Yoksa her ekran ayrı ayrı elden geçer ve yenileme pahalılaşır. Sistemin ne zaman gerektiğini tasarım sistemi ne zaman gereklidir yazısında anlattık.
9. Analitik ve kullanıcı geri bildirimi #
Uzman incelemesi neyin sorun olabileceğini söyler. Veri, neyin gerçekten sorun olduğunu gösterir. Erişilebilir olan analitik verisi, destek talepleri, mağaza yorumları, satış ekibinin notları ve varsa kullanıcı görüşmeleri bir araya getirilir.
Verinin sınırı da yazılır. Ölçüm kurulmamışsa ya da veri azsa bulgu "gözlem" olarak işaretlenir, "kanıt" olarak değil. Eksik ölçümün kendisi de bir bulgudur.
10. Önceliklendirilmiş iyileştirme yol haritası #
Önceki dokuz başlığın çıktısı uzun bir listedir ve liste tek başına işe yaramaz. Son adımda bulgular aynı kök soruna göre gruplanır ve dört ölçüte göre sıralanır: etki, efor, risk ve bağımlılık.
Yol haritası üç tür işi ayırır.
- Hızlı kazanımlar: metin, etiket, kontrast ve küçük akış düzeltmeleri gibi yeniden tasarım beklemeden yapılabilecek işler.
- Tasarım gerektiren işler: belirli akışların ya da ekran gruplarının yeniden ele alınması.
- Yapısal işler: bilgi mimarisi, tasarım sistemi ya da altyapı değişikliği gerektiren dönüşüm alanları.
Bu ayrımın sonunda bazen büyük bir yeniden tasarım gerekmediği görülür. Bazen de tersine, sorunun arayüzde değil ürünün yapısında olduğu ortaya çıkar. İkisi de yenilemeye başlamadan önce bilinmesi gereken şeylerdir.
Denetimden sonra #
Denetimin çıktısı soyut bir değerlendirme değil, kanıtları ve öncelikleri olan bir karar dokümanıdır. Web sitesi ve uygulamalar için bu çalışmayı Dijital Deneyim Denetimi olarak yürütüyoruz. Marka ve tasarım sistemi de inceleme gerektiriyorsa kapsam Denetim ve Dönüşüm altındaki diğer çalışmalarla birleşir.
Yol haritasındaki tasarım işleri UI/UX tasarım sürecinde ele alınır. Yenilemenin kendisini, yani arayüzü boyamakla ürünü gerçekten yenilemek arasındaki farkı, bir dijital ürünü kökten yenilemek yazısında anlattık.
Kaynaklar #
- Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2, W3C; erişilebilirlik kontrollerinin dayandığı ölçütler
- 10 Usability Heuristics for User Interface Design, Nielsen Norman Group; uzman incelemesinde kullanılan kullanılabilirlik ilkeleri
